|
KULLANIM DIŞI KALAN ATIK MADENİ YAĞLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ 1) GERİ DÖNÜŞÜM NEDİR ? Yeniden değerlendirilme imkanı olan atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerden geçirilerek ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Diğer bir tanımlamayla herhangi bir şekilde kullanılarak kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile ham veya mamul madde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılması olarak tanımlanabilir.
Elbette kaynakların sonsuz olmadığı, dikkatlice kullanılmadığı takdirde bir gün bu doğal kaynakların tükeneceği akıldan çıkarılmamalıdır. Bu durumun farkına varan ülke ve üreticiler kaynak israfını önlemek ve ortaya çıkabilecek enerji krizleri ile baş edebilmek için atıkların geri kazanılması ve tekrar kullanılması için çeşitli yöntemler aramış ve geliştirmişlerdir. Kalkınma çabasında olan ve ekonomik zorluklarla karşı karşıya bulunan gelişmekte olan ülkelerin de doğal kaynaklarından uzun vadede ve maksimum şekilde faydalanabilmeleri için atık israfına son vermeleri, ekonomik değeri olan maddeleri geri kazanma ve tekrar kullanma yöntemlerini uygulamaları gerekmektedir. Geri dönüşümde amaç; kaynakların gereksiz kullanılmasını önlemek ve atıkların kaynağında ayrıştırılması ile birlikte atık çöp miktarının azaltılması olarak düşünülmelidir. Demir, çelik, bakır, kurşun, kağıt, plastik, kauçuk, cam, elektronik atıklar gibi maddelerin geri kazanılması ve tekrar kullanılması, doğal kaynakların tükenmesini en azından geciktirecektir. Bu durum; ülkelerin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ithal edilen hurda malzemeye ödenen döviz miktarını da azaltacak, kullanılan enerjiden büyük ölçüde tasarruf sağlayacaktır. Örneğin kullanılmış kağıdın tekrar kağıt imalatında kullanılması hava kirliliğini %74-94, su kirliliğini %35, su kullanımını %45 azalttığı ve bir ton atık kağıdın kağıt hamuruna katılmasıyla 8 ağacın kesilmesi önlenebilmektedir. 
Açıklama: Atık Yağ Tesisi Akış Şeması
Diğer yandan, yukarıda bahsedildiği gibi geri dönüşümün amaçlarından biride bertaraf edilecek katı atık miktarlarının yeterli alan bulunmayan ülkeler için katı atık miktarının ve hacminin azalmasında çok büyük bir avantaj sağlayacağı da unutulmamalıdır.
Sağlıklı bir geri dönüşüm sisteminin ilk basamağı, bu malzemelerin kaynağında ayrılması sureti ile toplanılmasıdır.
Geri dönüştürülebilir nitelikteki bu atıklar normal çöple karıştığında bu malzemelerden üretilen ikincil malzemeler çok daha düşük nitelikte olmakta ve temizlik işlemlerinde sorunlar ortaya çıkmakta, bu da geri dönüştürüm maliyetlerini arttırmaktadır.
Bu yüzden geri dönüşüm işleminin en önemli basamağını kaynakta ayırma ve ayrı toplama oluşturmaktadır.
Geri dönüşüme olan ihtiyacın başlamasında savaşlar nedeniyle ortaya çıkan kaynak sıkıntıları etkili olmuştur. Büyük devletler, İkinci Dünya Savaşı sırasında ülke çapında geri dönüşümle ilgili kampanyalar başlatmışlardı. Vatandaşlar özellikle metal ve fiber maddeleri toplama konusunda teşvik edilmişlerdi. O nedenle ABD'de geri dönüşüm işlemi yurtseverlik anlayışında çok önemli bir yer edinmiştir ve bu edinim günümüzde de sürmektedir. Öte yandan, Örneğin, savaş sırasında oluşturulan kaynak koruma programları, doğal kaynakları kısıtlı bazı ülkelerde (Japonya gibi), savaş sonrası da devam etmektedir.
Geri Dönüşümün Önemi
1.Doğal kaynakların korunmasını sağlar.
2.Enerji tasarrufu sağlamamıza yardım eder.
3.Atık miktarını azaltarak çöp işlemlerinde kolaylık sağlar.
4.Geri dönüşüm; geleceğe ve ekonomiye yatırım yapmamıza yardımcı olur. Geri Dönüşebilen Maddeler
• Demir • Çelik • Bakır • Aliminyum • Kurşun • Piller • Kağıt • Plastik • Kauçuk • Cam • Motor yağları • Atık yağlar • Akümülatörler • Araç lastikleri • Beton • Röntgen filmleri • Elektronik atıklar • Organik atıklar vb. Yeni Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Atık Yağlar İle İlgili Yasaklar
Atık motor yağları dahil atık yağlar ile bu yağların işlenmesi sonucu çıkan atıkların insan ve çevreye zarar verecek şekilde sahada boşaltılması veya yenisi ile değiştirilmesi, depolanması, doğrudan veya dolaylı bir biçimde yüzeysel sular ile yeraltı suyuna, denizlere, drenaj sistemleri ile toprağa verilmesi, fuel-oil veya diğer sıvı yakıtlara karıştırılması ve mevcut düzenlemeler ile belirlenen limitleri aşarak hava kirliliğine neden olacak şekilde işlenmesi veya yakılması yasaktır. Kirletme Yasağı
Atıkların izin verilen tesisler dışında geri kazanılması, bertaraf edilmesi ve/veya ettirilmesi; toprağa, denizlere, göllere, akarsulara ve benzeri alıcı ortamlara dökülmesi, dolgu yapılması ve depolanması suretiyle çevrenin kirletilmesi yasaktır. Atık Yağ Nasıl Oluşur?
Herhangi bir madeni yağ veya herhangi sentetik yağ sanayide veya sanayi dışı alanlarda özellikle yağlama amacı ile belli bir süre kullanım sonucu kimyasal ve fiziksel olarak kirlenir ve orijinal özelliğini kaybeder. Yağ, içindeki katkı maddelerinin kırılması, normal kullanım esnasında kir, metal sürtünmeleri, su veya kimyasallarla karışarak kirlenir ve rengi koyulaşarak kullanılamaz duruma gelir. Yağ zamanla uzun kullanımdan dolayı iyi performans göstermez. Dolayısıyla motorun daha iyi iş yapabilmesi için kullanılmış yağ, yeni yağla değiştirilir. Türkiye’de Yıllık Bazda Madeni yağ üretimi ve Oluşan Atık Yağ Miktarları
Toplam Madeni Yağ Üretimi : 500.000 Ton/Yıl
Motor Yağı Üretimi : 270.000 Ton/Yıl
Endüstriyel Yağ Üretimi : 230.000 Ton/Yıl
Tahmini Atık Yağ Üretimi : 250.000 Ton /Yıl
Toplanan Atık Yağ Miktarı : 10-15. 000 Ton /Yıl
Kayıp / Yasa Dışı İmha : > 230.000 Ton /Yıl(230.000Ton’dan Fazla) Atık Yağ Neden Tehlikelidir
- Atık yağlar Ekotoksik özelliğe sahiptir. Bulunduğu ortamı kirletir. Ortamda yaşayan canlılara zarar verir. Bu yüzden toprağa ve suya atılmamalıdır.
- Sobalar, küçük fırınlar, gibi yerlerde yakılması yasaktır. Çünkü atık yağın içindeki ağır metal ve klor bileşimleri atık hava ile birlikte atmosfere salınarak havayı kirletir ve insan sağlığına zarar verir.
- Bir litre yağ, 1.000Ton suyu kullanılamaz, 5.000 Ton suyu içilemez duruma getirir. Bir litre kullanılmış motor yağı ise 800.000 Ton içme suyunu kullanılamaz hale getirir. Sadece I. kategori atık yağlar ve klorür, toplam halojen ve PCB parametreleri aşılmayan 2. Kategori endüstriyel atık yağlar rafinasyon(*) ve rejenerasyon(**) yolu ile geri kazanılabilir. Bu uygulama için Yönetmeliğin ilgili maddesinde belirtilen şartları sağlayan tesislerin Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan lisans alması gerekmektedir.
(*)Rafinasyon: Bu işlemde destilasyon veya asit-kil rafinasyonu ile atık yağ geri kazanılır. Destilasyon işlemi, çöktürme, ısıtma, vakum, filtrasyon ve santrifüj aşamalarını içerir. Atık yağ, çöktürme tankında büyük partiküller çöktürülerek giderilir. Daha sonra yağ ısıtılır ve su, uçucu hidrokarbonlar ve askıda katı maddeler vakumlu filtre ile giderilir. Nötralizasyon ve demulfizasyondan sonra atık yağ 150 C’ de ısıtılır. Filtrasyondan geçen partiküller santrifüj edilerek %90 oranında ürün elde edilir. Asit-kil rafineri işleminde ise yağ içindeki kirletici ve bozunma maddelerini gidermek için konsantre sülfürik asit karıştırılır. Bu işlem sonucunda çözünür olmayan kükürt içeren bileşikler oluşur ve reaktör tabanında çöker. Ürün daha sonra kireç veya kostik soda ile nötralize edilir. Rengini ağartmak için kil filtrasyonuna tabi tutulur ve son vakum destilasyonla atık yağın rafinasyonu tamamlanır. (**)Rejenerasyon: Bu işlem sonucu ise atık yağlardan her türlü kirletici, oksidan ürünleri, partiküller giderilerek ulusal veya uluslar arası standart ve şartnameler ile kullanım amacına uygun orijinal yağ elde edilir. Çevre Yönetimi Sisteminin Kurulması Bakanlıktan lisans almış olan mevcut rafinasyon ve rejenerasyon tesisleri, çevre yönetim sistemlerini bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde kurmak ve buna ilişkin belgeyi Bakanlığa göndermekle yükümlüdür.
Bu koşul, dönüştürme tesisi kurmak için yeni lisans alacak olan kuruluşlar için de geçerlidir.
Lisanslı Atık Yağ Geri Kazanım Tesislerinde üretilen Atık Yağlar hangi Tesislerde İlave Yakıt Olarak Kullanılır: I. ve II. kategori atık yağlar;
1- Çimento Fabrikalarında
2- Alçı Fabrikalarında
3- Kireç Fabrikalarında
4- Kil kurutma fırınlarında
5- Demir-Çelik yüksek fırınlarında
6- Enerji Santrallarında
Mevcut yakıta ilave edilerek kullanılabilir. Bu uygulama için yukarıda sayılan kuruluşların Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan lisans alması gerekmektedir. ATIK YAĞLARIN SINIFLANDIRILMASI 1.KATEGORİ ATIK YAĞ:
Bu kategoride yer alan atık yağlardaki PCB, toplam halojen ve ağır metal gibi kirleticiler sınır değerlerin altındadır. Bu kategorideki atık yağların öncelikle rejenerasyon ve rafinasyon yolu ile geri kazanımlarının sağlanması gerekmektedir. Bu kategorideki yağlar yönetmeliğin ilgili maddesinde belirtilen koşullara bağlı olarak enerji geri kazanımı amacıyla kullanılabilir. 2. KATEGORİ ATIK YAĞ:
Bu kategorideki atık yağlar Bakanlıktan lisans almış tesislerde enerji geri kazanımı amacıyla
kullanıma uygun atık yağlardır. Ancak klorür, toplam halojen ve PCB parametreleri aşılmayan
endüstriyel atık yağların rejenerasyon ve rafinasyon yoluyla geri kazanımı amacıyla kullanılır. 3. KATEGORİ ATIK YAĞ:
Bu kategoride yer alan atık yağlardaki ağır metaller sınır değerlerin üzerindedir. Klorür ile toplam halojenler 2000 ppm’in, PCB ise 50 ppm’in üzerindedir. Rejenerasyon ve rafinasyona uygun olmayan, yakıt olarak kullanılması insan ve çevre sağlığı açısından risk yaratan ve lisanslı tehlikeli atık yakma tesislerinde yakılarak zararsız hale getirilmesi gereken atık yağlardır. Bunlar geri dönüşümde kullanılmaz Hangi Atık Yağ Hangi Kategoriye Girer
Çevre ve Orman Bakanlığı’nca yapılan atık yağ kategori belirleme çalışmaları neticesinde genel olarak: • Makine yağlama yağları • Motor yağları (Araçlardan)
2. Kategori Olarak belirlenmiştir.
(Bu çalışma ülke genelinden numuneler alınarak yapılmış olup bu numunelerin analizlerinin sonuçları çoğunlukla karşısında belirtilen kategoride çıkmıştır. Atık yağın analizi sonucu illaki bu çalışma sonucu belirtilen kategoride çıkacak diye bir kural yoktur. Örneğin az kirlenmiş bir motor yağı 1. kategori yağ çıkabilir.) Atık Yağların Kullanım Alanları
Bu Kapsamda yer alan yağlar Yönetmelikle 3 kategoriye ayrılmıştır.
I. Kategori Atık Yağlar : Ürün ve enerji geri kazanımı yapılabilir.
II. Kategori Atık Yağlar: Enerji geri kazanımı yapılabilir. Klorür, toplam halojen ve PCB parametreleri
aşılmayan endüstriyel yağların ürün geri kazanımı da yapılabilir.
III. Kategori Atık Yağlar: Tehlikeli atık yakma tesislerinde bertaraf edilir. 
Açıklama: Atık Yağ Tesisi Kesiti 
Açıklama: Atık Yağ Akış Şeması TESİSLEŞME: MALİYET, MALİYETİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ VE KÂRLILIK
BU GENEL BİLGİLENDİRMELER SONUCU GÖRÜLDÜĞÜ GİBİ GERİ KAZANIMI SÖZ KONUSU OLAN YAĞLAR, ZATEN SANAYİ ATIĞI OLARAK EN FAZLA ATIK KONUMUNDA OLAN 1. ve 2. KATEGORİYE GİREN YAĞLARDIR. KURULACAK OLAN, ÖRNEĞİN: 20TON/GÜN KAPASİTELİ ATIK YAĞ İŞLEME VE DÖNÜŞTÜRME TESİSİ, BİR YANDAN ÇEVRE İL ve İLÇELERDEN ATIK YAĞ TOPLAYIP İŞLEYEREK YENİDEN YÜKSEK VASIFLI MOTOR YAĞI ELDE EDİP BUNLARI TEKRAR KULLANIMA SOKACAK, ÖTE YANDAN ÖZELLİKLE ÇEVRE VE HAVAYI KORKUNÇ BOYUTLARDA KİRLETTİĞİ İÇİN BU ATIKLARDAN KURTULAMAMANIN VERDİĞİ KABUSU YAŞAYAN BELEDİYE VE SANAYİ KURULUŞLARINI TAM ANLAMIYLA RAHATLATACAKTIR. 20TON/GÜN KAPASİTELİ ATIK YAĞ İŞLEME VE DÖNÜŞTÜRME TESİSİNİN İŞLEYECEĞİ GÜNLÜK ATIK YAĞ PARA KARŞILIĞI ALINSA BİLE, BUNUN İÇİN ÖDENECEK MİKTAR TON BAŞINA EN ÇOK 450TL KADAR OLACAKTIR. TON BAŞINA NAKLİYE GİDERİ OLARAK DA FAZLASIYLA 50TL ÖDENDİĞİNİ DE VARSAYALIM.
ÖTE YANDAN BU KAPASİTELİ BİR TESİSİN BÜNYESİNDE;
1 İŞLETME MÜDÜRÜ,
1 KİMYA MÜHENDİSİ,
BEHER VARDİYA İÇİN 5 VASIFSIZ OLMAK ÜZERE, 3 VARDİYA SİSTEMİNDE(2 VARDİYA 2X12 SAAT MESAİ, 1 VARDİYA 24 SAAT İZİNLİ OLMAK ÜZERE SIFIR MESAİLİ 365 GÜN 24 SAAT FAAL TESİS) 15 VASIFSIZ ELEMAN İLE BİRLİKTE TOPLAM 17 KİŞİNİN İSTİHDAM EDİLECEĞİNİ KABUL EDELİM.
BÖYLE BİR EKİBİN İŞLETMEYE AYLIK MALİYETİ GİYDİRİLMİŞ OLMAK ÜZERE; -
İŞLETME MÜDÜRÜ İÇİN: 6.000TL, -
KİMYA MÜHENDİSİ İÇİN: 4.000TL, -
İŞÇİ BAŞINA 1.500TL HESABI İLE, 15 VASIFSIZ ELEMAN İÇİN: 22.500TL OLACAKTIR. İŞLETMENİN GÜNLÜK ELEKTRİK, TELEFON, SU VB. GİDERLERİ DE: 1.000TL/GÜN = 30.000TL/AY OLARAK VARSAYALIM: -
BU DURUMDA İŞLETME AY’DA; 6.000 + 4.000 + 22.500 + 30.000 = 62.500, -
GÜNDE: 62.500 / 30 = 2.085TL GİDERİ OLAN KONUMDA OLACAKTIR. AYRICA İŞLETMEYE GİREN GÜNLÜK ATIK YAĞIN 1 TON MALİYETİNİ DE 450+50 = 500TL OLMAK ÜZERE (FAZLASIYLA)500 X 20TON = 10.000TL OLARAK KABUL EDELİM.
BÖYLECE İŞLETMENİN TÜM GÜNLÜK GİDERLERİ GİYDİRİLMİŞ OLARAK: 10.000 + 2.085 = 12.085TL OLACAKTIR.
MOTOR YAĞININ PİYASA TON SATIŞ FİYATI (EN AZ) 1.800TL’NİN ÜZERİNDEDİR.
BUNU DA 1.500TL OLARAK KABUL EDELİM.
20TON ATIK YAĞ, 19.8TON MOTOR YAĞINA DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR.
BUNU DA 19 TON OLARAK KABUL EDELİM.
BU DURUMDA ÜRETİLEN MOTOR YAĞININ PARASAL BÜRÜT GİRDİ TUTARI:
19 X 1.500TL = 28.500TL/GÜN OLACAKTIR. GÜNLÜK 12.085TL GİDERİMİZİ DE 12.500TL OLARAK VARSAYALIM.
İŞLETME BU DURUMDA GÜNLÜK OLARAK: 28.500 – 12.500 = 16.000TL NET KAZANÇ ELDE EDECEK, AYLIK BAZDA BU RAKAM 480.000TL OLACAKTIR. TÜM YANILSAMA, HESAP DIŞI MALİYET VE RİSKLERİ DİKKATE ALSAK BİLE BU RAKAM AYLIK OLARAK EN AZ 400.000TL NET KAZANÇ OLARAK GERÇEKLEŞİR. BU KAPASİTELİ (20 TON/GÜN) BİR TESİSİN MALİYETİ (BİNA HARİÇ) 2.000.000TL CİVARINDA. YANİ KURULUŞUN, KENDİ MALİYETİNİ 150 GÜN’DE SIFIRLAMASI İŞTEN BİLE DEĞİL. PEKİ BÖYLE DÖNÜŞTÜRÜM TESİSLERİ VAR MI?
ELBETTE VAR.FARKLI ÜRÜNLERE YOĞUNLAŞMIŞ ÜRETİMLERİ YAPIYOR OLSALAR DA ŞU AN DA TÜRKİYE GENELİNDE FARKLI KAPASİTELERDE DÖNÜŞTÜRÜM YAPAN 20 TANE DÖNÜŞTÜRME TESİSİ VAR. BU TESİSLER YILDA TOPLAM OLARAK TÜM ATIK YAĞLARIN %40 KADARINI İŞLEYEBİLİYOR. ANCAK NE YAZIK Kİ; BU KONUDA ATIK YAĞLARIN DÖNÜŞTÜRÜMÜNÜ YAPAN NE BELEDİYELERİMİZE NE DE KAMU KURUM VE KURULUŞLARIMIZA AİT BİR TEK DÖNÜŞTÜRME TESİSİ YOKTUR. İŞTE ÖZEL KİŞİ VE SEKTÖRE AİT DÖNÜŞTÜRME TESİSLERİ TABLOSU: 
ATIK MADENİ YAĞ ÜRETİM TESİSİ ÖRNEK RESİMLERİ
|
Merhaba,
Bu vermiş olduğunuz bilgiler gerçekten çok kıymetli. Benim gibi bu sektör hakkında bilgi almak isteyen ve girişim yapmak isteyen bir kişi için çok faydalı. Rejenerasyon sisemi hususunda ben ayrıca yurtdışından kimyasal malzemeler de getirerek daha verimli sonuçlar alınabilecek çözümler üzerinde de çalışalar yapıyorum. Duyduğum kadarı ile atık yağ geri dönüşümü için Avrupa Birliği'nin geri ödemeli veya geri ödemesiz destek kredileri verdiğini de duyuştum acaba bu konuda bilginiz var mıdır?
Çok teşekkürler, iyi çalışmlar.