KULLANIM DIŞI KALAN ATIK MADENİ YAĞLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ PDF
Administrator tarafından yazıldı   
Salı, 21 Nisan 2009 00:00

Editör Notu:

Güncellenme Tarihi: Çrş Kas  6 22:37:34 EET 2013

 

KULLANIM DIŞI KALAN ATIK MADENİ YAĞLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ

1) GERİ DÖNÜŞÜM NEDİR ?

Yeniden değerlendirilme imkanı olan atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerden geçirilerek ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Diğer bir tanımlamayla herhangi bir şekilde kullanılarak kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile ham veya mamul madde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılması olarak tanımlanabilir.
Elbette kaynakların sonsuz olmadığı, dikkatlice kullanılmadığı takdirde bir gün bu doğal kaynakların tükeneceği akıldan çıkarılmamalıdır. Bu durumun farkına varan ülke ve üreticiler kaynak israfını önlemek ve ortaya çıkabilecek enerji krizleri ile baş edebilmek için atıkların geri kazanılması ve tekrar kullanılması için çeşitli yöntemler aramış ve geliştirmişlerdir. Kalkınma çabasında olan ve ekonomik zorluklarla karşı karşıya bulunan gelişmekte olan ülkelerin de doğal kaynaklarından uzun vadede ve maksimum şekilde faydalanabilmeleri için atık israfına son vermeleri, ekonomik değeri olan maddeleri geri kazanma ve tekrar kullanma yöntemlerini uygulamaları gerekmektedir. Geri dönüşümde amaç; kaynakların gereksiz kullanılmasını önlemek ve atıkların kaynağında ayrıştırılması ile birlikte atık çöp miktarının azaltılması olarak düşünülmelidir. Demir, çelik, bakır, kurşun, kağıt, plastik, kauçuk, cam, elektronik atıklar gibi maddelerin geri kazanılması ve tekrar kullanılması, doğal kaynakların tükenmesini en azından geciktirecektir. Bu durum; ülkelerin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ithal edilen hurda malzemeye ödenen döviz miktarını da azaltacak, kullanılan enerjiden büyük ölçüde tasarruf sağlayacaktır. Örneğin kullanılmış kağıdın tekrar kağıt imalatında kullanılması hava kirliliğini %74-94, su kirliliğini %35, su kullanımını %45 azalttığı ve bir ton atık kağıdın kağıt hamuruna katılmasıyla 8 ağacın kesilmesi önlenebilmektedir.

 

Açıklama: Atık Yağ Tesisi Akış Şeması

Kaynak: Unka Endüstri Mühendislik ve Makine Sanayi

 


 

Diğer yandan, yukarıda bahsedildiği gibi geri dönüşümün amaçlarından biride bertaraf edilecek katı atık miktarlarının yeterli alan bulunmayan ülkeler için katı atık miktarının ve hacminin azalmasında çok büyük bir avantaj sağlayacağı da unutulmamalıdır.
Sağlıklı bir geri dönüşüm sisteminin ilk basamağı, bu malzemelerin kaynağında ayrılması sureti ile toplanılmasıdır.
Geri dönüştürülebilir nitelikteki bu atıklar normal çöple karıştığında bu malzemelerden üretilen ikincil malzemeler çok daha düşük nitelikte olmakta ve temizlik işlemlerinde sorunlar ortaya çıkmakta, bu da geri dönüştürüm maliyetlerini arttırmaktadır.
Bu yüzden geri dönüşüm işleminin en önemli basamağını kaynakta ayırma ve ayrı toplama oluşturmaktadır.
Geri dönüşüme olan ihtiyacın başlamasında savaşlar nedeniyle ortaya çıkan kaynak sıkıntıları etkili olmuştur. Büyük devletler, İkinci Dünya Savaşı sırasında ülke çapında geri dönüşümle ilgili kampanyalar başlatmışlardı. Vatandaşlar özellikle metal ve fiber maddeleri toplama konusunda teşvik edilmişlerdi. O nedenle ABD'de geri dönüşüm işlemi yurtseverlik anlayışında çok önemli bir yer edinmiştir ve bu edinim günümüzde de sürmektedir. Öte yandan, Örneğin, savaş sırasında oluşturulan kaynak koruma programları, doğal kaynakları kısıtlı bazı ülkelerde (Japonya gibi), savaş sonrası da devam etmektedir.
Geri Dönüşümün Önemi
1.Doğal kaynakların korunmasını sağlar.
2.Enerji tasarrufu sağlamamıza yardım eder.
3.Atık miktarını azaltarak çöp işlemlerinde kolaylık sağlar.
4.Geri dönüşüm; geleceğe ve ekonomiye yatırım yapmamıza yardımcı olur.

 

 

Geri Dönüşebilen Maddeler
• Demir • Çelik • Bakır • Aliminyum • Kurşun • Piller • Kağıt • Plastik • Kauçuk • Cam • Motor yağları • Atık yağlar • Akümülatörler • Araç lastikleri • Beton  • Röntgen filmleri  • Elektronik atıklar • Organik atıklar vb.

Yeni Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Atık Yağlar İle İlgili Yasaklar
Atık motor yağları dahil atık yağlar ile bu yağların işlenmesi sonucu çıkan atıkların insan ve çevreye zarar verecek şekilde sahada boşaltılması veya yenisi ile değiştirilmesi, depolanması, doğrudan veya dolaylı bir biçimde yüzeysel sular ile yeraltı suyuna, denizlere, drenaj sistemleri ile toprağa verilmesi, fuel-oil veya diğer sıvı yakıtlara karıştırılması ve mevcut düzenlemeler ile belirlenen limitleri aşarak hava kirliliğine neden olacak şekilde işlenmesi veya yakılması yasaktır.

Kirletme Yasağı
Atıkların izin verilen tesisler dışında geri kazanılması, bertaraf edilmesi ve/veya ettirilmesi; toprağa, denizlere, göllere, akarsulara ve benzeri alıcı ortamlara dökülmesi, dolgu yapılması ve depolanması suretiyle çevrenin kirletilmesi yasaktır.

Atık Yağ Nasıl Oluşur?
Herhangi bir madeni yağ veya herhangi sentetik yağ sanayide veya sanayi dışı alanlarda özellikle yağlama amacı ile belli bir süre kullanım sonucu kimyasal ve fiziksel olarak kirlenir ve orijinal özelliğini kaybeder. Yağ, içindeki katkı maddelerinin kırılması, normal kullanım esnasında kir, metal sürtünmeleri, su veya kimyasallarla karışarak kirlenir ve rengi koyulaşarak kullanılamaz duruma gelir. Yağ zamanla uzun kullanımdan dolayı iyi performans göstermez. Dolayısıyla motorun daha iyi iş yapabilmesi için kullanılmış yağ, yeni yağla değiştirilir.

Türkiye’de Yıllık Bazda Madeni yağ üretimi ve Oluşan Atık Yağ Miktarları
Toplam Madeni Yağ Üretimi      : 500.000 Ton/Yıl
Motor Yağı Üretimi                     : 270.000 Ton/Yıl
Endüstriyel Yağ Üretimi             : 230.000 Ton/Yıl
Tahmini Atık Yağ Üretimi          : 250.000 Ton /Yıl
Toplanan Atık Yağ Miktarı         : 10-15. 000 Ton /Yıl
Kayıp / Yasa Dışı İmha              : > 230.000 Ton /Yıl(230.000Ton’dan Fazla)

Atık Yağ Neden Tehlikelidir
- Atık yağlar Ekotoksik özelliğe sahiptir. Bulunduğu ortamı kirletir. Ortamda yaşayan canlılara zarar verir.  Bu yüzden toprağa ve suya atılmamalıdır.
- Sobalar, küçük fırınlar, gibi yerlerde yakılması yasaktır.  Çünkü atık yağın içindeki ağır metal ve klor bileşimleri atık hava ile birlikte atmosfere salınarak havayı kirletir ve insan sağlığına zarar verir.
- Bir litre yağ, 1.000Ton suyu kullanılamaz, 5.000 Ton suyu içilemez duruma getirir.  Bir litre kullanılmış motor yağı ise 800.000 Ton içme suyunu kullanılamaz hale getirir.

Sadece I. kategori atık yağlar ve klorür, toplam halojen ve PCB parametreleri aşılmayan 2. Kategori endüstriyel atık yağlar rafinasyon(*) ve rejenerasyon(**) yolu ile geri kazanılabilir. Bu uygulama için Yönetmeliğin ilgili maddesinde belirtilen şartları sağlayan tesislerin Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan lisans alması gerekmektedir.
(*)Rafinasyon: Bu işlemde destilasyon veya asit-kil rafinasyonu ile atık yağ geri kazanılır. Destilasyon işlemi, çöktürme, ısıtma, vakum, filtrasyon ve santrifüj aşamalarını içerir. Atık yağ, çöktürme tankında büyük partiküller çöktürülerek giderilir. Daha sonra yağ ısıtılır ve su, uçucu hidrokarbonlar ve askıda katı maddeler vakumlu filtre ile giderilir. Nötralizasyon ve demulfizasyondan sonra atık yağ 150 C’ de ısıtılır. Filtrasyondan geçen partiküller santrifüj edilerek %90 oranında ürün elde edilir. Asit-kil rafineri işleminde ise yağ içindeki kirletici ve bozunma maddelerini gidermek için konsantre sülfürik asit karıştırılır. Bu işlem sonucunda çözünür olmayan kükürt içeren bileşikler oluşur ve reaktör tabanında çöker. Ürün daha sonra kireç veya kostik soda ile nötralize edilir. Rengini ağartmak için kil filtrasyonuna tabi tutulur ve son vakum destilasyonla atık yağın rafinasyonu tamamlanır.

(**)Rejenerasyon: Bu işlem sonucu ise atık yağlardan her türlü kirletici, oksidan ürünleri, partiküller giderilerek ulusal veya uluslar arası standart ve şartnameler ile kullanım amacına uygun orijinal yağ  elde edilir.

Çevre Yönetimi Sisteminin Kurulması

Bakanlıktan lisans almış olan mevcut rafinasyon ve rejenerasyon tesisleri, çevre yönetim sistemlerini bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde kurmak ve buna ilişkin belgeyi Bakanlığa göndermekle yükümlüdür.
Bu koşul, dönüştürme tesisi kurmak için yeni lisans alacak olan kuruluşlar için de geçerlidir.
Lisanslı Atık Yağ Geri Kazanım Tesislerinde üretilen Atık Yağlar hangi Tesislerde İlave Yakıt Olarak Kullanılır: I. ve II. kategori atık yağlar;
1- Çimento Fabrikalarında
2- Alçı Fabrikalarında
3- Kireç Fabrikalarında
4- Kil kurutma fırınlarında
5- Demir-Çelik yüksek fırınlarında
6- Enerji Santrallarında
Mevcut yakıta ilave edilerek kullanılabilir. Bu uygulama için yukarıda sayılan kuruluşların Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan lisans alması gerekmektedir.

ATIK YAĞLARIN SINIFLANDIRILMASI

1.KATEGORİ ATIK YAĞ:
Bu kategoride yer alan atık yağlardaki PCB, toplam halojen ve ağır metal gibi kirleticiler sınır değerlerin altındadır. Bu kategorideki atık yağların öncelikle rejenerasyon ve rafinasyon yolu ile geri kazanımlarının sağlanması gerekmektedir. Bu kategorideki yağlar yönetmeliğin ilgili maddesinde belirtilen koşullara bağlı olarak enerji geri kazanımı amacıyla kullanılabilir.

2. KATEGORİ ATIK YAĞ:
Bu kategorideki atık yağlar Bakanlıktan lisans almış tesislerde enerji geri kazanımı amacıyla   
kullanıma uygun atık yağlardır. Ancak klorür, toplam halojen ve PCB parametreleri aşılmayan  
endüstriyel atık yağların rejenerasyon ve rafinasyon yoluyla geri kazanımı amacıyla kullanılır.

3. KATEGORİ ATIK YAĞ:
Bu kategoride yer alan atık yağlardaki ağır metaller sınır değerlerin üzerindedir. Klorür ile toplam halojenler 2000 ppm’in, PCB ise 50 ppm’in üzerindedir. Rejenerasyon ve rafinasyona uygun olmayan, yakıt olarak kullanılması insan ve çevre sağlığı açısından risk yaratan ve lisanslı tehlikeli atık yakma tesislerinde yakılarak zararsız hale getirilmesi gereken atık yağlardır. Bunlar geri dönüşümde kullanılmaz

Hangi Atık Yağ Hangi Kategoriye Girer
Çevre ve Orman Bakanlığı’nca yapılan atık yağ kategori belirleme çalışmaları neticesinde genel olarak:

• Makine yağlama yağları ve

• Motor yağları (Araçlardan) olmak üzere 2 Kategori de belirlenmiştir.
(Bu çalışma ülke genelinden numuneler alınarak yapılmış olup bu numunelerin  analizlerinin sonuçları çoğunlukla karşısında belirtilen kategoride çıkmıştır. Atık yağın analizi sonucu illaki bu çalışma sonucu belirtilen kategoride çıkacak diye bir kural yoktur. Örneğin az kirlenmiş bir motor yağı 1. kategori yağ çıkabilir.)

Atık Yağların Kullanım Alanları
Bu Kapsamda yer alan yağlar Yönetmelikle 3 kategoriye ayrılmıştır.
I.  Kategori Atık Yağlar : Ürün ve enerji geri kazanımı yapılabilir.
II.  Kategori Atık Yağlar: Enerji geri kazanımı yapılabilir. Klorür, toplam halojen ve PCB parametreleri   
aşılmayan endüstriyel yağların ürün geri kazanımı da yapılabilir.
III.  Kategori Atık Yağlar: Tehlikeli atık yakma tesislerinde bertaraf edilir.

Açıklama: Atık Yağ Tesisi Kesiti

 

{Güncellenme Tarihi: Çrş Kas  6 22:37:34 EET 2013}

 

TESİSLEŞME

 

 

Maliyet, maliyetin geri dönüşümü ve kârlılık


Bu genel bilgilendirmeler sonucu görüldüğü gibi geri kazanımı söz konusu olan yağlar, zaten sanayi atığı olarak en fazla atık konumunda olan 1. ve 2. Kategoriye giren yağlardır.


Kurulacak olan, örneğin: 30 ton/gün kapasiteli atık yağ işleme ve dönüştürme tesisi, bir yandan çevre il ve ilçelerden atık yağ toplayıp işleyerek yeniden yüksek vasıflı sanayi yağı elde edip bunları tekrar kullanıma sokacak, öte yandan özellikle çevre ve havayı korkunç boyutlarda kirlettiği için bu atıklardan kurtulamamanın verdiği kabusu yaşayan belediye ve sanayi kuruluşlarını tam anlamıyla rahatlatacaktır.


30 ton/gün kapasiteli atık yağ işleme ve dönüştürme tesisinin işleyeceği günlük atık yağ para karşılığı alınsa bile, bunun için ödenecek miktar ton başına ortalama 1.500tl. Kadar olacaktır.


Ton başına nakliye gideri olarak da fazlasıyla 60tl ödendiğini de varsayalım.
Öte yandan bu kapasiteli bir tesisin bünyesinde;

 

  • 1 işletme müdürü,
  • 1  kimya mühendisi,
  • Beher vardiya için 5 vasıfsız olmak üzere, 3 vardiya sisteminde(2 vardiya 2x12 saat mesai,
  • 1 vardiya 24 saat izinli olmak üzere sıfır mesaili 365 gün 24 saat faal tesis) 15 vasıfsız eleman ile birlikte toplam 17 kişinin istihdam edileceğini kabul edelim.

Böyle bir ekibin işletmeye aylık maliyeti giydirilmiş olmak üzere;

  • İşletme müdürü için: 15.000tl,
  • Kimya mühendisi için: 4.000tl,
  • İşçi başına 1.500tl hesabı ile, 15 vasıfsız eleman için: 22.500tl olacaktır.
  • İşletmenin elektrik, su, telefon, vb. Giderlerini de 1.000tl/gün = 30.000tl/ay olarak varsayalım:
  • Bu durumda işletme ay’da; 15.000 + 4.000 + 22.500 + 30.000 = 71.500,
  • Günde: 71.500 / 30 = 2.385tl. Gideri olan konumda olacaktır.

Ayrıca işletmeye giren günlük atık yağın 1 ton maliyetini de 1.500 + 60 = 1.560tl olmak üzere”fazlası ile” 1.560 x 25ton = 39.000tl olarak kabul edelim.


Bu 25 ton atık yağın dönüştürüm firesi ise en çok %20 olacak.
Söz konusu fire’nin miktarı 5ton/gün olacaktır. Bu firenin sektördeki adı dip üründür. Bu dip ürünün 1 ton kadarı reaktör yakıtı olarak kullanılırken, kalan 4 ton fuel-oil’ciler tarafından 600tl./Ton fiyatıyla alınıyor.

Böylece tesis günlük süreçte 2.400TL' lik bir kazanç elde edecektir.

Bu kazanç’ın tamamı, tesisin tüm giderlerini”2.385TL” fazlasıyla karşıladığı açıkça görülmektedir.

Böylece atık ham yağ’ın ton maliyeti fazlasıyla 1.560 x %20 = 1.900TL olacaktır.

Bu durumda işletmenin günlük gideri sadece atık yağ gideri olacak, bu da toplam: 1.900TL X 25 ton atık ham yağ = 47.500TL olacaktır.


Öte yandan motor yağının piyasa ton satış fiyatı 3.000TL’dir. 20ton işlenmiş yağ’ın günlük satış geliri;  20 x 3.000TL = 60.000TL/gün olacaktır.

Günlük gider de 47.500TL  dir.
İşletme bu durumda günlük olarak: 60.000 – 47.500 = 12.500TL net kazanç elde edecek,
Aylık bazda bu rakam 25 iş günü x 12.500TL = en az 300.000TL olacaktır.

Bu kapasiteli (30 ton/gün) bir tesisin  maliyeti (bina hariç) en çok 750.000tl civarında. Bu durumda kuruluş, kendi maliyetini 75 gün gibi bir süreçte çıkaracaktır.

Peki böyle dönüştürüm tesisleri var mı?

Elbette var.

Farklı ürünlere yoğunlaşmış üretimleri yapıyor olsalar da şu an da türkiye genelinde farklı  kapasitelerde dönüştürüm yapan  20 tane dönüştürme tesisi var.

Bu tesisler yılda toplam olarak tüm atık yağların %40 kadarını işleyebiliyor.
Ancak ne yazık ki; bu konuda atık yağların dönüştürümünü yapan ne belediyelerimize ne de kamu kurum ve kuruluşlarımıza ait bir tek dönüştürme tesisi yoktur.

İşte özel kişi ve sektöre ait dönüştürme tesisleri tablosu:


{Güncellenme Tarihi: Çrş Kas  6 22:37:34 EET 2013}

 

 

ATIK MADENİ YAĞ ÜRETİM TESİSİ ÖRNEK RESİMLERİ

Sn. Bedri Ağaç’ ın Projeler ve Uygulamaları Sorumlusu, Projeler Sahibi 
M. Ruhi Sayman
0505 705 27 20
www.bedriagac.org, Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir


Son Güncelleme: Çarşamba, 06 Kasım 2013 22:52
 

Kimler Bağlı

Şu anda 2 konuk çevrimiçi

İstatislik

İçerik Tıklama Görünümü : 527128
You are here  :